autor: IAO131
Celem niniejszego eseju jest przedstawienie podstawowej teorii i praktycznych metod mistycyzmu możliwie najprostszym językiem. Nie będzie on zatem akademicki, postaram się również by nie był dla czytelnika wyczerpujący.
Publikacja ta jest skierowana do osób, które chcą zgłębić temat thelemicznego mistycyzmu lub są świadome jego istnienia, ale mogą poszukiwać dalszych wskazówek na swojej ścieżce. Mamy nadzieję, że niniejszy esej pomoże zdefiniować mistycyzm i objaśnić jego podstawowe zasady. Liczymy też, że zachęci tych, którzy już dążą do tej Prawdy, oraz potencjalnie pomoże aspirantom w uniknięciu różnych pułapek na krętej ścieżce mistycznej.
Ponieważ cel mistycyzmu jest uniwersalny, znaczna część języka użytego we wstępie będzie miała zastosowanie do wszystkich jego form, niezależnie od religii czy kultury. Niemniej jednak, ponieważ niniejszy esej koncentruje się na mistycyzmie w rozumieniu thelemy, który jest jego szczególną odmianą, w tekście pojawią się liczne cytaty ze Świętych ksiąg thelemy i innych ważnych pism Mistrza Theriona. Ma to na celu zarówno ukazanie, jak thelema wzmacnia te same podstawowe zasady mistycyzmu, oraz przedstawienie specyficznego języka i stylu używanego w pismach thelemicznych.
I. Czym jest mistycyzm?
Mistycyzm jest nazwą zarówno celu mistyka, jak i drogi do niego wiodącej.
1. Jako cel: Mistycyzm jest bezpośrednim doświadczeniem ostatecznego duchowego celu/prawdy.
Ponieważ cel mistyczny wiąże się z bezpośrednim doświadczeniem, można je nazwać zarówno mistycznym (mystic) jak i duchowym (mystical).
“Jedno
jest Wielkie dzieło, jedna
Inicjacja i jedna Nagroda. Istnieje jednakże wiele symboli, w które
odziane jest to, co Niewypowiedziane.”
–Liber LXI vel Causae, wers
5
Mistycznemu celowi nie można nadać dokładnej nazwy, ponieważ wykracza on poza normalne rozróżnienia, które są z natury tworzone przez nazwy i definicje. Żadna nazwa, opis ani definicja nie mogłyby być kompletne, więc cel mistyczny pozostaje ostatecznie bezimienny. Chociaż wiele nazw i metafor tego celu jest z konieczności częściowych, sam Cel jest zawsze taki sam. Jest tak niezależnie od tego, czy nazywa się go „przekroczeniem Otchłani”, „oświeceniem”, „świadomością kosmiczną”, „samadhi”, „zjednoczeniem z Absolutem”, „zjednoczeniem z Bogiem”, „zjednoczeniem podmiotu i przedmiotu”, „zjednoczeniem mikrokosmosu i makrokosmosu”, „zjednoczeniem przeciwieństw”, „osiągnięciem Nirwany”, „dokonaniem Wielkiego Dzieła” lub czymkolwiek innym.
“W
prawdziwej religii nie ma sekty.”
–Liber
Librae sub figura XXX,
wers 21
Ponieważ cel mistyczny jest taki sam niezależnie od czasu, miejsca i kultury (pomimo zewnętrznej wielości form), mistycyzm thelemiczny nie jest niczym nowym. Jest to jedynie szczególny zbiór symboli i metod, które pozwalają osiągnąć tę samą Prawdę, osiągalną dla każdego innego poszukiwacza oświecenia w historii ludzkości.
“Om!
Wszystkie słowa są święte, wszyscy prorocy prawdziwi, zważ
tylko, iż oni niewiele rozumieją...”
–Liber
AL vel Legis sub figura CCXX,
I:56
Mistycyzm thelemiczny jest świadomy istnienia licznych mistycznych wątków w całej historii ludzkości, dlatego też jest w stanie wyjść poza częściowe prawdy, symbole i język, za pomocą których mistyczna Prawda jest objaśniana przez ludzi o różnych temperamentach i kulturach.
W języku thelemicznym Crowley czasami utożsamia „mistycyzm” z „jogą”, którą definiuje po prostu jako „zjednoczenie”. O ile mistycyzm można rozumieć jako zjednoczenie z Bogiem (lub Absolutem, Prawdą, Rzeczywistością lub czymkolwiek innym), „mistycyzm” i „joga” są w zasadzie tym samym, a terminy te można stosować wymiennie w praktycznie wszystkich przypadkach, gdy Crowley je wspomina.
2. Jako ścieżka: Mistycyzm jest nauką i sztuką osiągania bezpośredniego doświadczenia ostatecznej duchowej prawdy lub celu.
“Systemy
Inicjacyjne można znaleźć we wszystkich religiach; dzięki nim
uczymy się o nieznanym Ukoronowaniu.”
–Liber
LXI vel Causae,
wers
2
Istnieje wiele metafor tej „ścieżki” (czasem określanej jako "droga"). Metafory te mogą być jedynie mapami, które wyznaczają i kierują postępem jednostki w drodze do celu.
Sama ścieżka składa się z różnych środków dyscypliny i treningu służącego osiągnięciu mistycznego celu, a metody te często mają charakter medytacji lub [pobożnego] oddania.
“Zawsze musi istnieć podział w słowie. Albowiem kolorów jest wiele, lecz światło jedno... Takoż niepokoicie się z tego powodu. Nie zadawalajcie się wyobrażeniem... Nie debatujcie o wyobrażeniu, mówiąc Ponad! Ponad!”
–Liber LXV. Liber Cordis Cincti Serpente sub figura אדני
Każda kultura posiada jakiś system treningu duchowego – często nazywany w thelemie „inicjacją” – jednak różne systemy odnosząc się do ścieżki i celu posługują się różnymi metodami i językami. Niemniej jednak sam cel mistyczny jest zawsze zasadniczo taki sam.
Mistykiem jest każda osoba, która osiągnęła już ten wspomniany cel lub właśnie podąża ścieżką ku niemu. Mistycy nie zadowalają się jedynie intelektualną wiedzą lub emocjonalnymi odczuciami na temat Prawdy, Rzeczywistości, Boga, Jedynego czy Absolutu (lub jakkolwiek inaczej to nazwać byś zapragnął).
“… zrozumiesz je, wznosząc się ponad rozum, który jest tylko manipulacją umysłu, dotrzesz do czystej Wiedzy przez bezpośrednie postrzeganie Prawdy.”
–Liber CL vel לענ, Sandał, De Lege Libellum
Wśród mistyków są osoby, które dążą do duchowego celu w wyniku osobistego wyboru, oraz te, które czynią to za sprawą powołania. Dążą oni wszyscy do bezpośredniego doświadczenia samej Prawdy i przy właściwym nastawieniu oraz włożywszy w to odpowiedni wysiłek osiągają to doświadczenie. Dokonajmy teraz analogii, porównując mistyczny cel lub Prawdę do ognia. Filozof odczuwa satysfakcję rozmyślając o ogniu i jego konceptualizacji, naukowiec z obserwowania i manipulowania ogniem, romantyk zaś jest zadowolony z odczuwania miłości do ognia i pisania poezji o nim. W przypadku mistyka, odczuwa on zadowolenie z poznania ognia tylko poprzez bezpośrednie spalenie i pochłonięcie przez niego.
“Istnieje pewien stan fizjologiczny (czy też patologiczny, w tej chwili to nieważne!), który nazywamy samadhi, i stan ten jest tak prawdziwy w odniesieniu do człowieka jak sen, upojenie, czy śmierć.”
–Żołnierz i garbus: ! i ?
Omawiane mistyczne doświadczenie lub też mistyczny cel nie jest jakimś transcendentnym światem, obiektem czy stanem, który jest w jakiś sposób oderwany od wszystkiego innego lub od niego odrębny. Jest ono jedynie „poza tym światem” w sensie metaforycznym, a nie w rzeczywistości. To doświadczenie, które można osiągnąć świadomie, gdy jednostki wciąż jeszcze żyją i są przebudzone. Mistycy, którzy osiągają omawiany cel, nie zostają fizycznie unicestwieni i większość z nich może nadal funkcjonować w życiu codziennym. Doświadczenie mistyczne jest potencjalnie dostępne dla każdego, jeśli tylko zastosuje się odpowiednie metody, podobnie jak komórki są niewidoczne, ale można je dostrzec, jeśli prawidłowo użyje się mikroskopu.
“Kocham
was; skropiłbym was boską rosą nieśmiertelności. Ta
nieśmiertelność nie jest czczą nadzieją w pozagrobowe życie;
oferuję świadomość błogości. Oferuję ją teraz, na ziemi;
zanim wybije godzina znajdziecie się
ze Mną w Domostwach, które stoją poza Upadkiem.”
–Liber
Tzaddi vel Hamus Hermeticus sub figura XC,
wersy
28-30
Bezpośrednie doświadczenie nie oznacza słuchania o mistycznym celu od innych ludzi, intelektualnego rozmyślania o nim lub odczuwania dobrych (lub złych) uczuć w związku z tą ideą. Po prawdzie, oznacza to faktyczne wprowadzenie tego celu do naszej świadomości. Oznacza, że doświadczamy mistycznego celu poprzez zmianę naszego sposobu postrzegania, zmianę w naszej samej percepcji. Bezpośrednio doświadczamy tego, czym jest mistyczne „zjednoczenie” w taki sam sposób, w jaki bezpośrednio doświadczamy śnienia podczas fazy snu. Jest to intymne, bezpośrednie i nieomylne doświadczenie. W taki sam sposób postrzegamy ból głowy lub zatrucie. Mistyczny cel bywa nazywany „samadhi” i używany w analogii, np. śnienie:jawa::jawa:samadhi. Ponieważ w ten sposób odnosi się do „stanu” świadomości, mistyczny cel bywa nazywany „mistyczną świadomością” lub zjednoczoną/niezróżnicowaną/kosmiczną świadomością.
II. Czym mistycyzm nie jest?
Mistycyzm to jedynie dążenie do mistycznego celu, bezpośredniego doświadczenia zjednoczenia z Bogiem (jak to się najczęściej nazywa w naszym judeochrześcijańskim, zachodnim świecie). Nie jest on niczym innym.
Dlatego za mistycyzm NIE uznaje się następujących rzeczy:
A) Zmysły:
“Tyś wyborniejszy niźli smak wszelki i dotyk; wychwalany nie będziesz, bowiem głos Twój znajduje się poza Mową i Milczeniem, nawet poza Mową w Milczeniu, a perfum Twój jest z czystej ambry; nie porównuje się go do najdoskonalszego złota spośród doskonałego złota.”
–Liber LXV. Liber Cordis Cincti Serpente sub figura אדני, III:19
Mistycyzm nie jest doświadczeniem zmysłowym czegokolwiek, włączając w to wszelkie wrażenia dotykowe, smaki, zapachy, obrazy i dźwięki.
Dlatego też praktycznie każdy mistyk wspomina o konieczności ograniczenia lub przekroczenia zmysłów w jakiś sposób.
Zjawiska zmysłowe mogą towarzyszyć ścieżce i celowi mistycyzmu, a nawet mogą okazać się przydatne na różne sposoby, lecz nie są samym celem.
Zjawiska sensoryczne są niezwykle „intymne”, ponieważ odczuwa się je bezpośrednio, dlatego w mistycyzmie używa się w odniesieniu do nich wielu metafor i symboli (np. „widzenie Boga”, „smakowanie boskich pocałunków”, „słyszenie głosu Boga”, „czucie zapachu Boga”, „dotykanie”, a nawet seksualne zjednoczenie się z Bogiem itd.).
B) Intelekt:
“Ponieważ
prawda jest ponadracjonalna, nie da się jej wyrazić językiem
rozumu.”
–Postcards
to Probationers
Mistycyzm nie jest intelektualną wiedzą na temat czegokolwiek, w tym matematyki, nauki, logiki, kultury popularnej i samego mistycyzmu (wiedza o celu nie jest tym samym, co jego osiągnięcie; mapa nie jest terytorium).
Mistycyzm nie jest ani rozumem, ani wiarą. Cel mistyczny jest często wyjaśniany jako wykraczający poza rozum, tj. intelekt, wiedzę, logikę lub „rozumowanie”, a mistycyzm nie ma nic wspólnego z „wiarą” w potocznym rozumieniu akceptowania twierdzeń bez dowodów. Mistyk domaga się najwyższego dowodu bezpośredniego doświadczenia; domaga się pewności, a nie wiary.
Mistycyzm nie ma nic wspólnego z wiedzą pochodzącą z nauki (empiryzm) ani z logiki (racjonalizm). Zajmuje się on jedną szczególną klasą wiedzy – bezpośrednim doświadczeniem Prawdy. Aby odróżnić ją od normalnej wiedzy, często nazywa się ją Mądrością, Zrozumieniem lub Wiedzą przez duże „W” (do tych terminów dodaje się często przedrostek „prawdziwy” lub „doskonały”, aby uzyskać np. „Prawdziwą Mądrość” lub „Doskonałość Mądrości”).
Wiedza może towarzyszyć ścieżce i celowi mistycyzmu, a nawet może okazać się przydatna na różne sposoby, lecz nie jest celem samym w sobie.
C) Emocje:
“Każda emocja jest obsesją. Najstraszniejszym z bluźnierstw jest przypisanie emocji Bogu w makrokosmosie lub czystej duszy w mikrokosmosie.
Jak
jednak można poruszać coś, co istnieje samo w sobie i jest
kompletne?'”
–Księga
jogi i magii,
rozdz. 8
Mistycyzm nie oznacza wzmożonych emocji ani żadnej innej formy doświadczenia emocjonalnego (wzmożonego, przytępionego, dziwnego, wyjątkowego, silnego, ekspansywnego, ograniczającego et cetera).
Dlatego też praktycznie każdy mistyk wspomina o konieczności „ujarzmienia niższej natury”, aby móc ujrzeć Prawdę; w przeciwnym razie człowiecza wizja ulega zamgleniu.
Emocje mogą towarzyszyć ścieżce i celowi mistycyzmu, a nawet mogą okazać się przydatne na różne sposoby, lecz nie są celem samym w sobie.
D) Wizje:
Mistycyzm to nie wizje żadnego rodzaju, włączając w to najbardziej spektakularne wizje duchowe tysiącrękich bodhisattwów, najbardziej olśniewający pokaz tysiącookich uskrzydlonych bestii, ani nawet najbardziej wzniosłe wizje zawarte w dziele Crowleya Wizja i Głos.
Wizje koniecznie wiążą się z połączeniem powyższych – zmysłów, intelektu i emocji – chociaż należą do „świata wewnętrznego”. Wizje są „wewnętrznym” odpowiednikiem naszych różnych doświadczeń zmysłowych i – według mistyka – są w równym stopniu ślepe na Światło Prawdy.
Praktycznie wszyscy mistycy każdej kultury twierdzą, że ostateczny mistyczny cel jest poza nazwami, poza formami i poza wszelkimi wyobrażeniami. Krótko mówiąc, wizja bodhisattwy nie czyni cię bodhisattwą; wizja Kryszny nie jednoczy cię z Nim; wizja Horusa nie czyni cię Zwycięskim Dziecięciem w Koronie. Tylko poprzez bezpośrednie doświadczenie mistycznej Prawdy przez mistyka można stać się bodhisattwą, zjednoczyć się z Kryszną, stać się Zwycięskim Dziecięciem w Koronie – lub jakąkolwiek inną metaforą, która do ciebie przemawia.
E) Bycie wzorem moralnym:
“Moralność jest niematerialna; zarówno Sokrates, jak i Mahomet byli Chrystusami… Ponieważ ostateczna prawda teleologii jest nieznana,
wszystkie kodeksy moralne są arbitralne. Dlatego uczeń nie interesuje się etyką jako taką.”
–Postcards to Probationers
Mistycyzm nie polega na byciu moralnym wzorem, lśniącym przykładem cnoty kojarzonej z byciem „świętym”; nie chodzi o „bycie dobrym człowiekiem” ani nawet „bycie osobą uduchowioną”. Różne cnoty i wady powszechnej religii nie mają z natury nic wspólnego z mistycyzmem. Wady, które uniemożliwiają pełne osiągnięcie mistycznego celu, są rzeczywiście wadami, a cnoty, które pomagają, są oczywiście cnotami, jednak są one postrzegane jedynie jako środki do osiągnięcia wspomnianego celu. Mistyk nie wkracza na mistyczną ścieżkę i nie podąża nią, aby zdobyć szacunek towarzyszy lub być postrzeganym jako lśniący wzór moralności. Zwłaszcza w mistycyzmie thelemicznym moralność jest po prostu środkiem do osiągnięcia omawianego celu, a ponieważ każdy jest wyjątkowy, również moralność może być wyjątkowa dla każdej jednostki. Nie oznacza to, że mistycy nie przejmują się wadami i cnotami, ale postrzegają je w kontekście utrudniania lub ułatwiania im osiągnięcia bezpośredniego doświadczenia Boga/Prawdy/Absolutu. Wbrew temu, że są wzorcami moralności, wielu mistyków jest w rzeczywistości krytykowanych, prześladowanych i znieważanych przez masy za swoje „nienaturalne”, „niecywilizowane” lub „bluźniercze” zachowanie. Słynni mistycy, tacy jak Mistrz Eckhart, Mansur Al-Halladż, a nawet sam Chrystus, byli prześladowani za bluźnierstwa. Pragnę jeszcze zwrócić uwagę, że „skandaliczne” zachowanie mistyków jest tak powszechne, że istnieje nawet określenie na nie: „szalona mądrość”.
F) Powodowanie zmian w świecie:
Mistycyzm NIE jest zmianą czegokolwiek w obrębie świata. Obdarowywanie darami lub jałmużną, podżeganie do zmian politycznych, akty dobroci i złośliwości, wykorzystywanie dywinacji do przewidywania i wpływania na przyszłość, a nawet postęp w jakiejkolwiek organizacji (czy to „przyziemnej”, jak korporacja, czy „świętej”, jak organizacja ezoteryczna) nie mają nic wspólnego z mistyczną ścieżką ani mistycznym celem. Z tego powodu mistycyzm często odróżnia się od magiji, choć nieuchronnie się one przeplatają, łączą i – jeśli zastanowić nad samą magiją i jej praktyką – mają ten sam cel.
Mistycyzm jest TYLKO celem lub drogą wiodącą do niego, do bezpośredniego doświadczenia Absolutu, ostatecznej duchowej Prawdy.
III. Magija a mistycyzm
Magię często definiuje się w sposób uzupełniający lub kontrastujący z mistycyzmem. Liber ABA: Book Four, Magnum Opus Aleistera Crowleya, składa się z czterech części: pierwsza nosi tytuł „Mistycyzm”, a druga „Magija”.
“Aspirujący
mag
analizuje tylko siebie w celu znalezienia nowych światów do
podboju… cała magija
[jest] nauką i sztuką rozszerzania w sobie, po pierwsze, własnych
zdolności, po drugie w naturze zewnętrznej, ich ukrytych
cech.”
–Magick
Without Tears,
rozdz. 83
Magija była przez Crowleya definiowana jako „nauka i sztuka powodowania zmian zgodnie ze swoją Wolą”. Obejmuje ona zatem wiele metod, dzięki którym mag może stopniowo rozszerzać, podbijać i wzbogacać swoją Wolę. Magowi zależy na większej mocy, aby móc wprowadzać w życie swoją Wolę. Czyni to zasadniczo poprzez większą kontrolę (nad ciałem i umysłem), większą wiedzę (zarówno o sobie, jak i o świecie) jak i większe umiejętności.
Mistycyzm został zdefiniowany powyżej jako „nauka i sztuka osiągania bezpośredniego doświadczenia ostatecznej duchowej prawdy lub celu”. Dlatego nie ma innego celu niż osiągnięcie tego bezpośredniego doświadczenia. Wszystko, co utrudnia osiągnięcie tego celu poprzez odwrócenie uwagi od niego, nie jest częścią ścieżki. Wszystko, co pomaga ów cel osiągnąć poprzez dalsze na nim skupienie, jest tej ścieżki częścią. Z tego powodu ogrom praktyk mistycznych należących do różnych systemów obejmuje pozbywanie się większości rzeczy, które będą rozpraszać aspiranta poprzez jego zmysły (jedzenie, luksus), emocje (seks, odurzenie) i umysł (przyziemna wiedza, troska o sprawy światowe). Dlatego też większość wspomnianych systemów nie zawraca sobie głowy „magicznymi mocami” (znanymi w Indiach jako siddhi), mimo że są one naturalnie nabywane przez wielu podążających ścieżką.
Niektórzy mogą wysunąć (słusznie) argument, że magija i mistycyzm nie są wcale aż tak przeciwstawne, jak to tu przedstawiono. Prawdą jest, że magija i mistycyzm kończą się na tej samej Prawdzie, jednak to pewna perspektywa magiji jest przeciwstawna mistycyzmowi. Bywa że magiję dzieli się na „taumaturgię” i „teurgię”.
Taumaturgia – zdolność czynienia cudów, cudotwórstwo – polega na dokonywaniu zmian w świecie w oparciu o magiczną wiedzę i umiejętności, w tym między innymi obejmuje dywinację w odniesieniu do przyszłości, zdobywanie pieniędzy i miłości, widzenie odległych miejsc, praktycznie wszelkie zjawiska parapsychiczne, a nawet różne sposoby doskonalenia ciała, umysłu, emocji i woli jednostki. Oto właśnie rodzaj magiji, który różni się od mistycyzmu i jest mu przeciwny.
Teurgia jest magiczną praktyką osiągania jedności ze Źródłem, Boskością, Bóstwem, Jednością, Jedynym (etc.). O ile magija jest „teurgiczna”, jej cele są identyczne z celami mistycyzmu. Oto jest magija, która różni się od mistycyzmu tylko ścieżką, ale nie celem. „Teurgiczna” perspektywa to ta, którą przyjmuje Crowley, gdy pisze na początku Magiji w teorii i praktyce, że “istnieje jedna główna definicja celu każdego rytuału magicznego. Jest nim zjednoczenie mikrokosmosu z makrokosmosem. Najwyższym i doskonałym rytuałem jest zatem Inwokacja Świętego Anioła Stróża, czyli w języku mistycznym zjednoczeniem z Bogiem.”
Dla maga, dzieła taumaturgii są przydatne, ponieważ pomagają poszerzyć moc i panowanie nad sferą wpływów jednostki. Dla mistyka, dzieła taumaturgii są w najlepszym razie rozproszeniem uwagi, a w najgorszym złudzeniami, które utrwalają fałsz. Taumaturgia obejmuje większość lub wszystkie te rzeczy, którymi mistycyzm NIE jest, jak wyjaśniono wcześniej. Mistycy koncentrują się na mistycznym celu i niczym innym, a wszystkie pozostałe rzeczy – magiczne czy nie – odwracają tylko od tego celu uwagę.
IV. Podsumowanie
Podsumowując:
Mistycyzm rozumiany jako cel jest bezpośrednim doświadczeniem ostatecznej duchowej prawdy.
Mistyczny cel jest ostatecznie niewyrażalny, nienazwany (bezimienny). Wszystkie kultury posiadają różne języki opisujące ten mistyczny cel, ale wszyscy mistycy wszystkich czasów i miejsc osiągają tę samą Prawdę, pomimo różnorodności sposobów mówienia o niej.
Mistycyzm rozumiany jako ścieżka, jest nauką i sztuką osiągania bezpośredniego doświadczenia ostatecznej duchowej prawdy lub celu.
Każdy, kto podąża tą mistyczną ścieżką i osiąga ten mistyczny cel, jest „mistykiem”.
Mistycyzm to bezpośrednie doświadczenie, stan bytu, dostępny każdemu dzięki odpowiedniemu nastawieniu i wysiłkom. To bezpośrednie doświadczenie nie jest czymś poza światem, w innej sferze czy poza śmiercią: jest to doświadczenie dostępne dla każdego, kto jest świadomy i żywy.
Bezpośrednie doświadczenie oznacza, że doświadczamy mistycznego celu w naszej własnej świadomości, poprzez intymną i nieomylną zmianę/przesunięcie w samym naszym postrzeganiu. Zmiana ta nie zachodzi w wyniku wyłącznie słuchania o mistycznym celu, rozmyślania lub dyskutowania o nim.
Mistycyzm jest jedynie osiągnięciem mistycznego celu. NIE chodzi w nim o zmysły, intelekt, emocje, wizje, bycie wzorem moralnym, ani nawet o jakąkolwiek zmianę świata.
O ile magia jest „taumaturgiczna”, zajmująca się zmianami i mocami w świecie, różni się od mistycyzmu i nie pokrywa z nim. O ile magia jest „teurgiczna”, dążąca do zjednoczenia z Boskością, jest tożsama z mistycyzmem.
Pomimo tego powyższego ogromu definicji i wyjaśnień, wciąż nie wiemy, czym dokładnie jest mistyczny cel i na czym tak naprawdę polega mistyczna ścieżka. Następne dwie części tego eseju będą bardziej zagłębiać się w (a) cel mistyczny i (b) ścieżkę mistyczną – czyli zajmą się (a) mistycyzmem w teorii i (b) mistycyzmem w praktyce.
V. Bibliografia
Thelemic Mysticism – part 1: Introduction
https://iao131.com/2013/03/20/thelemic-mysticism-part-1-introduction/
